Cumhurbaşkanlığı

Cumhuriyetle yönetilen devletlerde devlet başkanı. Türkiye cumhurbaşkanını, Büyük Millet Meclisi, 40 yaşını bitirmiş ve yüksek öğrenim görmüş üyeleri arasından ya da bu nitelikleri ve milletvekili seçilme yeterliliği bulunan TC vatandaşları arasından seçer. Cumhurbaşkanı seçilebilmek için meclis üye tam sayısının üçte ikisinden çoğunun oyunu almak gerekir. ilk iki oylamada üçte iki çoğunluk sağlanamazsa, daha sonraki oylamalarda salt çoğunluk yeterli sayılır. Salt çoğunluk da sağlanamazsa TBMM seçimleri yenilenir. Seçilen cumhurbaşkanının TBMM üyelik sıfatı düşer; herhangi bir partiye kayıtlıysa o partiyle ilişkisi de kesilir. Türkiye cumhurbaşkanının görev süresi en çok yedi yıldır ve bir kimsenin, arka arkaya iki kez cumhurbaşkanı seçilmesi, Anayasa'ya göre olanaksızdır.

Hastalık ve yurt dışında bulunma gibi nedenlerle cumhurbaşkanı görevini yerine getiremediğinde, TBMM başkanı, cumhurbaşkanına vekâlet eder. Olüm, görevden çekilme gibi durumlarda da, TBMM başkanı cumhurbaşkanlığı görevini, yeni cumhurbaşkanı seçilinceye kadar üstlenir.

Cumhurbaşkanı, göreve başlamadan önce TBMM önünde şu andı içer: "Cumhurbaşkanı sıfatıyla, devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma, anayasaya, hukukun üstünlüğüne, demokrasiye, Atatürk ilke ve inkılaplarına ve laik Cumhuriyet ilkesine bağlı kalacağıma, milletin huzur ve refahı, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde herkesin insan haklarından ve temel hürriyetlerinden yararlanması ülküsünden ayrılmayacağıma, Türkiye Cumhuriyeti'nin şan ve şerefini korumak, yüceltmek ve üzerime aldığım görevi tarafsızlıkla yerine getirmek için bütün gücümle çalışacağıma büyük Türklmilleti ve tarih huzurunda, namusum ve şerefim üzerine andiçerim."

Devletin başı olan ve bu sıfatla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve ulusun birliğini temsil eden cumhurbaşkanının başlıca görevleri arasında, başbakanı atamak ya da istifasını kabul etmek, başbakanın önerisiyle bakanları atamak ya da görevlerine son vermek, gerekli gördükçe bakanlar kuruluna başkanlık etmek, uluslararası antlaşmaları onaylamak ve yayınlamak, yabancı devletlere Türk devletinin temsilcilerini göndermek ve Türkiye'ye gelen yabancı temsilcileri kabul etmek, yasaları yayınlamak, gerektiğinde TBMM'yi toplantıya çağırmak, gerekli gördüğünde yasaları yeniden görüşülmesi için TBMM'ye göndermek, Anayasa Mahkemesi üyelerini, Danıştay üyelerinin dörtte birini, Devlet Denetleme Kurulu üyelerini, Askerî Yargıtay üyesini, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı vekilini, Yüksek, Öğretim Kurulu üyelerini ve üniversite rektörlerini seçmek, başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulu kararıyla sıkıyönetim ya da olağanüstü hal ilan etmek, vb. sayılabilir.

Cumhurbaşkanı, Anayasa ve bütçe yasaları dışındaki bütün yasaları, 10 gün içinde Büyük Millet Meclisi'ne geri gönderebilir; ne var ki, TBMM, geri çevrilen tasarıyı yeniden kabul ederse, cumhurbaşkanı yasayı Resmî Gazete'de yayınlamak zorundadır. Cumhurbaşkanı, sürekli hastalık, sakatlık, yaşlanma nedeniyle hükümlülerin cezalarını hafifletmek ya da kaldırmak yetkisini elinde tutar. Yargıyla ilgili başlıca yetkisi, yasaların Anayasa'ya uygunluğunu denetlemek, gerekli gördüğünde yasanın geçersiz kılınması için Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaktır.

Cumhurbaşkanı, vatan hainliğiyle suçlanabilir. Bunun için TBMM üye tam sayısının en az üçte birinin önerisi üstüne, üye tam sayısının en az dörtte üçününün kararı gerekir. Bu durumda yargılama Anayasa Mahkemesi'nde yapılır.

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanından başlayarak cumhurbaşkanlığı yapanlar şunlardır: Mustafa Kemal Atatürk (1923-1938), İsmet İnönü (1938-1950), Celal Bayar (1950-1960), Cemal Gürsel (1961-1966), Cevdet Sunay (1966-1973), Fahri Korutürk (1973-1980), Kenan Evren (1982-1989), Turgut Özal (1989-1993), Süleyman Demirel (1993-2000 ), Ahmet Necdet Sezer(2000,2007).